نگاهی به تعزیه و مداحی های مذهبی

نگاهی به تعزیه و مداحی های مذهبی

تعزیه هنری است تام‌ و تمام در عزایِ مهمانِ کربلا . هنری که قرن‌هاست در این آب و خاک ریشه دارد و تلاشِ عزادارانی است برای روایت و بازسازی واقعه‌ی عاشورا .

 

البته بسیاری بر این اعتقاد میباشند که «تعزیه» ناجی موسیقی دستگاهی و ردیف‌های ایرانی بوده است ; همان‌طور که خود بهره‌ها از آن برده است و کلیت این هنر بر موسیقی ردیفی و دستگاهی اهل ایران اتکا داشته است .

 

«ابوالحسن صبا» هم در این باره گفته است : «بهترین جوانانی که صدای خوب داشتند از کوچکی نذر می‌کردند که در تعزیه شرکت نمایند و در ماه‌های محرم و صفر همگی جمع شده و تحت تعلیم معین البکاء که فرد وارد و عالمی بود تربیت می‌شدند . این شایسته ترین موسیقی‌ای بود که قطعات در آن منطبق با موضوع می شد و هر فردی مطالبش را با شعر و آهنگ رسا می خواند . ناگفته نماند که تا به امروز تعزیه بوده که موسیقی مارا حفظ نموده است . »

 

در تعزیه اشخاصی که به اصطلاح «امام‌خوان» می‌باشند ; آوازهای خویش را بیشتر در مایه‌هایی که در شان امامان است , می‌خواندند , مایه‌هایی چون «نوا» و «راست‌پنجگاه» . نقش «حرّ» در کناره «عراق» است و نقش حضرت عباس در «دستگاه چهارگاه» اجرا می شود . «شبیه» عبدالله بن حسن هم در «راک عبدالله» می‌خواند .

 

برخی گوشه‌ها می باشند که برای «مخالف خوان‌ها» یا این که «اشقیاخوان‌ها» مورد استفاده واقع میگردند و شبیه‌خوانان در آن , بخش‌های خود را با حالتی موسوم به «اشتلم» که حالتی زمخت و با صدای بلند و بدون تحریر است , ادا میکنند .

 

بخش‌سازی تعزیه هم بخشی جدایی‌ناپذیر از این آیین است . چرا‌که اجرای سازها حین نمایش تداعی‌کننده فضای نمایشی دراماتیک صحنه می‌گردد و بر شور و حس نمایش می‌افزاید . در قدیم از سازهای «سرنا» «کرنا» «دهل» , «نی» و «سنج» در تعزیه استفاده می شد ; ولی در دوران ناصرالدین شاه قاجار و ورود سازهای نظامی غربی به ایران «ترومپت» «ترومبون» «کلارینت» و «سایدرام» جای سازهای سابق را گرفتند .

 

درین میان موسیقی نواحی هم سهم بسزایی در تعزیه دارد و هر منطقه‌ای سازه به آیین و رسومِ خویش این هنر را به اجرا درمی‌آورد .

 

 

تعزیه خوانی

این روزها تعزیه از اقبالی چون قبل برخوردار نیست ; اگر‌چه همین ماجرا منجر شده‌است تا این آیین از گزندِ تغییرات در امان بماند و در حالی که آوا دستگاهی ایران این ایام کمتر اجرا میشود ; احتمال دارد «تعزیه» امروز و دیگر بار از موسیقی کشور ایران نگاهبانی نماید .

 

این هنر را در گفت‌وگو با لوریس چکناواریان , فردین خلعتبری , محسن شریفیان , علی اصغر دشتی ( کارگردان تئاتر ) و مجید خسرو آبادی ( تعزیه‌خوان ) بررسی کرده‌ایم .

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *