سعدی چه تاثیری بر موسیقی ما دارد؟

سعدی چه تاثیری بر موسیقی ما دارد؟
سعدی که اهل ادب به وی کنیه استادِ حرف , پادشاهِ حرف , شیخِ اجلّ و چه بسا به‌طور مطلق , مدرس داده‌اند در نظامیهٔ بغداد که مهمترین راءس دانش و علم عالم اسلام در آن زمان به اکانت می‌آمد علم آموزی و بعد از آن به‌عنوان خطیب به بخشها متفاوتی از جمله شام و حجاز مسافرت کرد . سعدی آن‌گاه به محل تولد خویش , شیراز , رجوع و تا پایان قدمت آنجا اقامت گزید . آرامگاه او در شیراز واقع شده ‌است که به سعدیه دارای شهرت است .

سعدی تأثیر انکارناپذیری بر گویش پارسی گذاشته‌است ; به‌طوری‌که شباهت قابل توجهی دربین پارسی مدرن و لهجه سعدی موجود است . اثرها وی مدت‌ها در مدرسه‌ها و مکتب‌خانه‌ها به‌عنوان مرجع فراگیری لهجه و ادبیات پارسی درس دادن می‌شده و اکثری از ضرب‌المثل‌های همگانی در گویش پارسی از اثر ها او اقتباس شده است . وی مغایر اکثری از نویسندگان معاصر یا این که پیش از خویش , ساده‌نویسی و ایجاز را در پیش گرفت و توانست — حتی‌در در حین حیاتش — آوازه متعددی به دست آورد . اثر ها سعدی اصطلاحاً سهل و آسان ممتنع ( معمولی مشقت بار ) است و در آنان نکته‌سنجی و شوخی صریح یا این که نهفته مراعات می گردد .
از زنده یاد مدرس محمدرضا لطفی متن ای در رابطه این شعر سرا نام دار و تاثیر اشعارش بر آهنگ پخش شده که در پی میخوانید :
به طور کلی فرم های شعری کشور ایران , دستکم از زمان رودکی تا به امروز , نقش مضاعف بزرگی در تکوین آوا دستگاهی ایفا نموده است . تغییر‌و تحول فرم شعر پارسی و تکامل آن از دوبیتی خوانی _ پهلویات باستان _ به فرم اهل ایران غزل , دگرگون سازی بزرگی را درعرصه ی تکوین آهنگ اهل ایران به‌وجود آورد . با خبر غزل , درآمد ; پاد شاه بیت , نقطع ی عطف ; و تخلص , فرود را فرم اعطا کرد . همینطور استقلال هر بیت در فرم غزل و نقل و انتقال ابیات غزل هم امداد میکرد تا بتوان مایه های مطلوب آوا را با شعر تطابق اعطا کرد .

با این‌که پیشین از سعدی شاعران متعددی بودند که در فرم غزل شعر می سرودند , ولی طولانی تر این شاعران وابسته به دوران سبک خراسان بزرگ بودند . قابل ذکر است که سازه بر حوادثی که در آن حوزه‌ فیس اعطا کرد , مدرسه ادبی خراسان نتوانست آهنگ مقامی را به آهنگ دستگاهی تبدیل کند . امروزه هم پائین تر خواننده گانی از مدرسه شعر خراسانی استعمال می نمایند . یکی علت های آن , عشق و علاقه ی شاعران این خطه ی دارای اهمیت به مثنوی , رباعی و قصیده سرایی بود . شکافت لهجه دری و انتقال آن به حوزه‌ ی عجم با مرکزیت شیراز , منجر تغییر و تحول گویش پهلوی به پارسی دری شوید . به عهد و پیمان ملک الشعرای فصل بهار “ گویش دری ازقرن دوم و سوم هجری رفته رفته جای لهجه پهلوی را گرفت ” .

یک کدام از این شاعران بزرگ که سبک عراقی را درتوان کمال رویش بخشید , سعدی شیرازی بود که به حق , کس دیگری درتوان سواد و نگرش ادبی و حکمت وی و توان او در تنوع محتوایی شعر در مورخ ما کم سوابق است . رویش مدرسه شعر عراقی درغالب شعرهای بی سابقه سعدی , توانست به فرم دستگاهی آوا امداد شایانی کند . خواجوی کرمانی و حفظ کننده هم به نوعی خط مش سعدی را پی گرفتند و این دسته برای نخستین بار در بین آوا و شعر تغزلی لینک و پیوند نویی را رقم زدند .

از زمان های بدور , شعر سعدی وسیله‌ی حساس معرفی آهنگ مقامی و دستگاهی بود . علت این دستور به غیر از شیرینی و دیوانه اشعار سعدی , تنوع غزل های این مرد بزرگ در موضوعات متفاوت است که دست خوانند‌گان را در تعیین بداهه گشوده میگذارد .

نکته‌ی اصلی دیگری که در اشعار سعدی به دیده میخورد , لینک و پیوند کلمه ها در کنار نیز و نرمی اصوات در آن است که شما این نرمی را سعدی و تأثیر او بر در اشعار مدرسه خراسان پائین تر بازدید می‌کنید . این نرمی و وصل اصوات که در لا به لا به لای لغت ها و کلمه های سعدی پنهان است , پله پله و چسبیده و موزاییک وار بودن آن است که با ساختار آهنگ سطر و وصل کناره ها و تغییر‌و تحول مایه ها تطابق بدون نقص داراست .

اشعار سعدی به خاطر اهمیت موضوعی و تخیل شاعرانه و قریه ها استدلال دیگر در بیشتر فرهنگ وتمدن های اسلامی مطرح بود . خوانندگان پارسی خوان در بخش بزرگی از آسیای وسط که در زمان ی سامانیان راس ادبیات پارسی بود , از اشعار سعدی به کارگیری می کردند . همینطور آوا سازان , نوازنده گان وخواننده گان متعددی روی این اشعار آهنگ می گذاشتند .

در سده های کنونی , طولانی تر خوانند‌گان از اشعار سعدی به کار گیری کرده اند . در شرایطی‌که آماری از ضبط صفحه ها سابق گرفته شود , شعر سعدی از رده بالاتری شامل است .

نکته‌ی اصلی دیگری که درباره با آوا دستگاهی موجود است , مسأله ی قانونی بودن و فاخر بودن ملودی ها , کرسی بندی ها و ساختار مایه ها ست . آوا دستگاهی همراه با غزل , علی الخصوص در شعر سعدی , طی در حدود ۷۰۰ سال , چنان با نیز در آمیخته است که مستمع قوی نیست بفهمد که شعر روی آوا اثر گذارده یا این که برعکس . صورت و محتوا از یک سو و فرم ساز و نغمه از سمت دیگر , کار جدا کردن موسیبقی از شعر را در اشعار سعدی بسیارسخت نموده است . این فرمان از قربت فرم غزل سعدی و احتمالا تعدادی شعر سرا دیگر در مورخ ادبیات جمهوری اسلامی ایران با آهنگ حکایت می نماید . جا دارااست که پژوهشگران متشخص یعنی ادبا , شاعران و آهنگ دانان دراین مورد , تحقیق کاملی کنند . به همین منظور است که هیچ ممنوعیتی برای حذف آوا نتوانسته پروسه رو به پرورش آهنگ را متوقف کند . نگارنده هشدار میدهد , چنانچه که در کشور‌ایران نغمه خوانان کم شده و نتوانند به رابطه‌ی شعر , به خصوص اشعار سعدی و نگهدارنده , با آوا پی ببرند و حکومت در این باره عمل زیربنایی نکند , لطمه ای دارای اهمیت به آهنگ وارد خواهد شد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

جانم فدای حنجره ات بخوان

ی اردیبهشت 7 , 1399
جانم فدای حنجره ات بخوان همایون شجریان عصرگاه دیروز , ششم اردیبهشت ماه ۱۳۹۹ پستی را با محتوای ربنا خوانی مدرس محمدرضا شجریان به اشتراک گذاشت که چهره‌ای از جوانی معلم را در کنار بابا مرحومشان و در اکنون قرائت قرآن نشان می بخشید . همایون این پست را با تیتر «جانم فدای حنجره خداییت بخوان» آغاز کرده و در‌پی غزلی از مولانا جبروت الدین را پیوست آن کرده بودو که نوشته غزل به قرار پایین است . آسمانا چندین گردی گردش عنصر ببین آب […]