شعر مولانا را با آهنگ دیسکویی می‌خوانند و می‌گویند موسیقی عرفانی است

مبحث آوا تندرست و ناسالم طی قرنها به جایگاهی رسیده که می توان دسته عالی را از بد تشخیص اعطا کرد . امروزه ازین مقوله عبور کرده ایم و بحثی که مدلول همین مسئله است , تلقی جور ای از موسیقیدانان و مخاطبین در سطحی فراتر , بر وجود «موسیقی عرفانی» است که نزد اکثری در چارچوب مباحث دیالکتیک بدان پرداخته می شود . مبحثی که مضاعف جای اختلال داراست و می بایست بیشتر بدان پرداخته شود .

پیرامون دعوا مذکور این سوال در ذهن متبادر می شود که «آیا آوا عرفانی داریم؟» یا این که خیر . به همین دلیل و برای شفافیت بیشتر مورد با «کیوان پهلوان» تالیف کننده , پژوهشگر و آوا شناس به مذاکره نشسته ایم که ترجمه , نوشتن , درس دادن , پژوهش در انسان‌شناسی , فولکلور و آهنگ نواحی و نوازندگی از مسئله های فعالیتی اوست .

آقای قهرمان اساسا آیا آهنگ عرفانی داریم؟ برای روشن شدن زمینه توضیح بفرمایید .

همانطور که بارها گفته ام و توشه دیگر تکرار میکنم که بشر , آهنگ را به‌وجود آورده تا با آن به متانت رسد . آهنگ هم‌زمان با صورت به دست آوردن لهجه پیچیده خیس شده‌است . مامان برای به متانت وصال خویش و فرزندش لالایی خواند . شعرش ادب دهنده خودش و ملودی لالایی ادب دهنده نوزادش . ( شعر مامان خویش به تنهایی آوا نیست ) .

همانگونه که گفته ام بشر برای یک سری خواسته حساس لحن ها و آواز ها را برای آرامشش ساخت :

۱ . به هنگام سوگ و مرگ ۲ . هنگام پایکوبی و شادمانی ۳ . به هنگام عمل ۴ . برای تهییج و رزم آزمایی و پهلوانی ( در مبحث «آیا آوا حماسی داریم؟» توضیح بیشتری می دهم . ) ۵ . برای عبادت .

آدم چهت نیل وقار نیاز داشت با خدای خویش نیایش نماید و تا هنگامی که بشر های نخستین در چارچوب ادیان ابتدایی خویش به عبادت می پرداختند , ارواح خبیثه را بدور می کردند و با آهنگ و رقص ارواح نیک را فرامی خواندند . همگی اینها در چارچوب دین انجام میشد .

آهنگ از منظر عرفان و کارکرد آن در چه سطحی از اهمیت برخوردار بوده است؟

همانگونه که خوانده ایم , عرفان با مفاهیم و واژه و کلمه سروکار داراست و آوا از الحان و نغمه‌ها درست شده شده‌است . بایستی در عرفان و تصوف مفاهیم را خواند و اخذ و عارف و صوفی شد . خویش آواز ها و الحان در آهنگ تنها پاسخگوی احساسات بشر است . قرائت اشعار مولانا یا این که صوفی دیگر با لحنی از آوا آن آهنگ را عرفانی نمی‌کند . به تازگی از خوانند‌گان آهنگ پاپ یا این که دیسکویی می‌بینیم ریتم و ملودی دیسکویی ( در باب آهنگ دیسکویی غیر وابسته سخن می‌کنم ) شعر زیبای مولانا را می‌خوانند و می‌گویند آهنگ عرفانی است . حقیقتا ندامت آور است .

یعنی حقیقتا آوا عرفانی وجود ندارد؟

مگر با سازهای آهنگ پاپ یا این که آوا سطر دستگاهی و چه بسا تنبور , آهنگ عرفانی می شود!؟ ساز تنبور میان اهل حق برای عبادت به کارگیری می شود و میگویند نغماتی که با آن در عده منزل نواخته می شود صرفا می بایست کاربرد توده منزل ای داشته باشد وگرنه بدعت به حساب آورده می شود . آوا و ساز برای عبادت کردن است . عبادت کننده , کار عبادت را با آواز و ساز و شعر و باورهایش انجام می‌دهد که هیچ ربطی به عرفان و تصوف و مفاهیم آن ندارد .

عبادت کردن در آیین اسلام از روش نماز , قرائت قرآن و ذکر و غیره در بی صدا و یا این که با صدای بلند و احتمالا با الحان موسیقایی نظیر ترتیل قران و اذان اعلام کردن صورت پذیرد .

در طریقت ها ارگانیک است نماز و ذکر از بخش‌های مهم دارای اهمیت عبادت میباشند . قرائت نماز آن‌ها با دیگر مسلمان ها تفاوتی نمی‌کند ولی در ادای ذکر تفاوت بدون شوخی موجود هست . در طریقت های نقشبندیه و نعمت الهی گنابادی و ذهبیه و . . . اذکار «خفی» یعنی در دل فارغ از هیچ صدایی تکرار میشوند و در طریقت های نعمت الهی روشنایی علی شاهی , قادریه و چشتیه و . . . اذکار «جلی» میباشند و با صدای بلند خوانده میگردند و عبادت آن ها با تکرار ذکر ها و نواختن ساز توام است ( نگاه نمائید به کتاب نگارنده به اسم «موسیقی و ذکر در فرهنگ و تمدن کشور‌ایران زمین» ) .

طریقت چشتیه رقص و سماع شان زیر تاًثیر دین هندو در هندوستان و پاکستان قرار گرفته است و آهنگ قوالی خویش گواه آن است . پس می توان قوالی را یکی‌از گونه های عبادت طریقت چشتیه دانست . در بلوچستان کشور‌ایران ذکر خوانی و شعر خوانی عابدان طریقت چشتیه با سازهای محلی خویش انجام می شده‌است .

در غایت بایستی فیض بگیریم که «عرفان و تصوف» با توضیحاتی که در ابتدا داده شد دارنده واژگان , مفاهیم و نظر ها است که می‌تواند پیرامون آهنگ نیز دیدگاههایی وجود داشته باشد ولی تنها ملودیها و الحانی که با اشعار عارفان و صوفیان خوانده می شود را نمی‌توان «موسیقی عرفانی» نامید . شعرش احتمال دارد دارنده مفاهیم عارفانه و صوفیانه بوده البته ملودی آن به تنهایی نمی تواند عرفانی باشد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پست بعدی

سیاوش قمیشی مرد عاشقانه های پارسی

ج خرداد 16 , 1399
سیاوش قمیشی مرد عاشقانه های پارسی سیاوش قمیشی فعلا در تاریخ موزیک پاپ فارسی بی‌تکرار به نظر می رسد , موزیسینی که قابلیت و امکان ندارد عاشق شده باشید و با کارهایش همدلی نکرده باشید . او به نوعی بنیان‌گذار «ترنس» در موسیقی فارسی‌ست , تقلید از وی بارها تلاش […]